Przenikanie składników aktywnych przez skórę

Jednym z największych wyzwań współczesnej kosmetologii jest umożliwienie przedostania się substancji przez nieuszkodzoną skórę. Wciąż prowadzone są badania aby znaleźć metodę skutecznego dostarczenia substancji czynnych przez warstwę rogową.

Współczesna kosmetologia opiera się na jak najskuteczniejszym oddziaływaniu składników, jak również rozmaitych bodźców na ludzką skórę. Co jednak rozumiemy pod pojęciem "przenikania składników przez skórę"?
Substancje lecznicze, terapeutyczne, mają za zadanie wniknąć przez skórę do ustroju. Kosmetyki zaś mają za zadanie skupić się na obszarze skóry. Są jednak wyjątki od tej zasady i niektóre cząsteczki aktywne wykorzystywane w kosmetologii czy tradycyjnej kosmetyce mają zdolność przenikania głębiej i dotarcia do układu krążenia
Największym jednak wyzwaniem dla substancji kosmetycznych jest pokonanie bariery warstwy rogowej.

Budowa skóry

Skóra codziennie narażona jest na czynniki środowiska zewnętrznego, dlatego rzadko mamy zachowane prawidłowe jej cechy. Nawet drobne uszkodzenia kumulują się, co powoduje pogorszeniem się kondycji skóry i jej wyglądu zewnętrznego. Aby temu zapobiec, substancje zawarte w kosmetykach muszą skutecznie przeniknąć i przeciwdziałać tym procesom. Kluczowym jest tutaj zrozumienie absorbcji przezskórnej, mechanizmu absorbcji przeznaskórnej i kinetyki transportu przezskórnego.
Ze względu na stopień przenikania substancji przez poszczególne warstwy skóry wyróżnia się (rodzaje transportu):
⦁ absorbcje - obejmuje wędrówkę cząsteczek przez wszystkie warstwy skóry. Nie jest to łatwe właśnie dlatego, by uchronić organizm przed wnikaniem substancji szkodliwych.
⦁ adsorbcje- substancja dociera jedynie do zewnętrznej warstwy naskórka i tam rozwija się jej działanie.
⦁ penetracje-przenikanie substancji dalej w głąb żywej struktury skóry właściwej, bez zauważalnego wnikania do naczyń krwionośnych.
⦁ resorpcje-jeżeli nastąpi wnikanie substancji do skórnych naczyń krwionośnych, mamy do czynienia z resorpcją.
Przenikanie substancji aktywnych
Aby substancje aktywne przeniknęły przez skórę należy skupić się na jej wielkości, kształcie i charakterze chemicznym cząstek. Przenikanie jest szczególnie ułatwione, kiedy masa cząsteczkowa jest niewielka (500-1000 Da-masy atomowej). Kształt musi być dopasowany do trudnej drogi między korneocytami (rodzaj martwych komórek, zlokalizowanych w warstwie zrogowaciałej naskórka, o kształcie silnie spłaszczonym). Do tej analizy należy dołączyć rodzaj podłoża, które ułatwi bądź nie przenikanie substancji czynnych.
Mechanizm wchłaniania
Proces absorbcji jest zjawiskiem biernej dyfuzji (transport bierny czyli przebiegający bez udziału energii), które zachodzi na poziomie każdej z warstw skóry. W pierwszej kolejności cząsteczki przechodzą przez barierę skórną o charakterze lipidowym. Następnie dyfundują przez całkowicie uwodnione warstwy naskórka i dalej do hydrofilowej skóry właściwej. Następnie napotykają sieć naczyń włosowatych, które częściowo je wchłaniają i tym sposobem rozprowadzane są ogólnoustrojowo. Oczywiście pełne przenikanie i działanie ogólnoustrojowe mogą mieć substancje o działaniu terapeutycznym.
Najtrudniejszym zadaniem jest przedostanie się substancji przez nieuszkodzoną skórę. Prowadzone są badania w poszukiwaniu metody skutecznego dostarczenia substancji czynnych przez warstwę rogową.
Stosowane są następujące metody przedostania substancji czynnych:
⦁ środki chemiczne- np.peelingi;
⦁ liposomy - są to nośniki dla substancji stosowanych w kosmetologii - nośniki lipidowe. To kuliste struktury, powstałe z jednej lub kilku warstw podwójnej błony lipidowej, w których zamknięta jest określona objętość wody.
⦁ okluzja - to powstawanie na powierzchni skóry powłoki, tzw. filmu, którego zadaniem jest szybsza resorpcja składników aktywnych, a także uniemożliwienie szybkiej utraty wody z naskórka. Okluzja w kosmetyce powstaje po aplikacji kosmetyku, np. maski do twarzy.
⦁ fizyczne metody nasilenia penetracji
(jonoforeza-to zabieg, którego celem jest wprowadzenie kosmetycznych związków aktywnych lub leków do tkanek przy użyciu prądu stałego,
sonoforeza-masaż ultradźwiękowy. Ten zabieg na twarz powoduje poprawę ukrwienia skóry i jest wykorzystywany w celu wtłoczenia w głębsze warstwy preparatów regenerujących i nawilżających)
⦁ masaż
⦁ mikroigły
Prawie każda z tych metod posiada swoje mankamenty:
- środki chemiczne- często występuje podrażnienie
- liposomy - działanie często nieskuteczne
- fizyczne metody nasilenia penetracji- dochodzi do zaburzenia prawidłowej mikrostruktury warstwy rogowej. Za najskuteczniejszą z metod fizycznych uznana jest jonofereza.
- masaż - droga przezmieszkowa uwarunkowana jest przez samą kondycję mieszków włosowych.
Wciąż prowadzone są  nowe badania w poszukiwaniu metod skutecznego dostarczenia substancji czynnych przez warstwę rogową skóry.

Bibligrafia:
"Beauty Forum" 9/2018- dr n. med. Izabela Załęska